Màng tang – Dược liệu giàu tinh dầu, hỗ trợ tiêu hóa và giảm đau

Màng tang là gì?

Tên gọi khác: Khương mộc, Tất trừng già, Sơn thương

Tên khoa học: Litsea cubeba (Lour.) Pers.

Họ: Long não (Lauraceae)

Theo các tài liệu dược liệu, màng tang nổi bật với mùi thơm đặc trưng gần giống sả, xuất phát từ tinh dầu có trong rễ, lá và đặc biệt là quả.

Màng tang là một loại dược liệu chứa hàm lượng tinh dầu dồi dào

Đặc điểm thực vật của cây màng tang

Hình thái

Màng tang là cây gỗ nhỡ, cao trung bình 5–8m. Vỏ thân khi non có màu xanh, có lỗ bì, khi già chuyển dần sang nâu xám. Cành nhỏ, hơi rủ.

Lá mọc so le, phiến lá dày, hình mác, dài khoảng 10cm, rộng 1,5–2,5cm. Mép lá nguyên, mặt trên xanh lục, mặt dưới xám, về sau sẫm màu. Cuống lá mảnh, gân lá rõ.

Hoa nhỏ, khác gốc, màu vàng nhạt, mọc thành chùm ở nách lá. Quả mọng, hình tròn hoặc trứng, khi chín có màu đen và mùi thơm mạnh.

Mùa hoa: tháng 1–3

Mùa quả: tháng 4–9

Phân bố và bộ phận dùng

Phân bố

Ở Việt Nam, cây màng tang mọc hoang tại các vùng núi cao, khí hậu mát mẻ, tập trung nhiều ở Lai Châu, Lào Cai, Yên Bái, Hà Giang, Tuyên Quang…

Bộ phận dùng

Rễ, thân, cành, lá, quả đều có thể làm thuốc

Quả thường được chưng cất để lấy tinh dầu màng tang

Thu hái – sơ chế – bảo quản

Thu hái:

Rễ, thân, lá: quanh năm

Quả: tháng 4–9

Sơ chế:

Rễ, cành, lá: rửa sạch, cắt khúc, dùng tươi hoặc phơi khô

Quả: chưng cất để lấy tinh dầu

Bảo quản:

Dược liệu khô: để trong túi kín, nơi khô ráo

Tinh dầu: đựng trong lọ thủy tinh, tránh ánh nắng trực tiếp

Thành phần hóa học

Phân tích cho thấy màng tang chứa nhiều hoạt chất có giá trị:

Citral (xitral)

Citronellol (xitronellol)

Các hợp chất andehit, ancol, cineol (xineol)

Những thành phần này là cơ sở tạo nên tác dụng kháng khuẩn, giảm đau và điều hòa tiêu hóa của dược liệu.

Tính vị và tác dụng dược lý

Theo y học cổ truyền

Công dụng: Tán phong hàn, trừ thấp giảm đau, ôn trung hạ khí.

Chủ trị: Ngoại cảm, nhức đầu, đau dạ dày, đầy hơi, phong thấp đau nhức xương, sản hậu ứ trệ, bụng đau, rối loạn kinh nguyệt…

Theo y học hiện đại

Hầu hết các tác dụng của dược liệu đều do những thành phần hóa học có trong tinh dầu mang lại:

Kháng khuẩn với các chủng B. subtilus, Bacillus mycoides…

Điều hòa nhịp tim, chống thiếu máu cơ tim

Đối kháng với viêm loét dạ dày do acid chlohydric

Cách dùng và liều lượng

Tùy thuộc vào mục đích sử dụng cũng như từng bài thuốc mà cách dùng dược liệu sẽ khác nhau. Có thể dùng dưới dạng nước sắc hoặc giã nát hay dùng tinh dầu để bôi ngoài da.

Về liều lượng dùng được khuyến cáo cho một ngày như sau:

• 15 – 30g rễ ở dạng thuốc sắc.

• 3 – 10g quả ở dạng thuốc sắc.

• Lá tươi giã nát để đắp liều không giới hạn.

Các bài thuốc chữa bệnh từ dược liệu màng tang

Dưới đây là những bài thuốc thông dụng có dùng dược liệu màng tang:

1. Bài thuốc chữa ngoại cảm, tê thấp và đau nhức xương

• Chuẩn bị: 15 – 30g rễ hoặc thân màng tang.

• Thực hiện: Đem rửa sạch dược liệu rồi cho vào ấm sắc lấy nước uống. Có thể chia làm nhiều lần uống trong ngày nhưng mỗi ngày chỉ 1 thang.

2. Bài thuốc chữa viêm vú cấp tính

• Chuẩn bị: 1 ít lá màng tang tươi

• Thực hiện: Đem dược liệu đi rửa sạch rồi giã cho hơi dập. Tiếp đến cho vào nước vo gạo dầm và dùng để đắp ngoài da.

3. Bài thuốc chữa phù chân lâu ngày

• Chuẩn bị: 30g lá màng tang tươi, 20g cành lá non cơm cháy, 9g cỏ gấu tươi.

• Thực hiện: Các vị thuốc trên cho vào cối giã nhuyễn. Sau đó thêm vào 1 lượng rượu trắng tùy ý. Trộn cho thật đều và đắp trực tiếp lên vùng chân bị tổn thương.

4. Bài thuốc chữa đau bụng kinh niên, đầy hơi, tiêu chảy

• Chuẩn bị: Quả màng tang, rễ cúc áo hoa vàng, rễ chanh, rễ xuyên tiêu, rễ kim sương với lượng bằng nhau.

• Thực hiện: Các vị thuốc rửa sạch rồi đem cho hết vào ấm. Sau đó cho thêm nước và sắc trên lửa nhỏ đến khi thành cao lỏng. Bỏ phần bã đi và uống trực tiếp.

5. Bài thuốc trị muỗi, côn trùng cắn

• Chuẩn bị: Lá màng tang với lượng tùy thích.

• Thực hiện: Đem chưng cất để lấy lượng tinh dầu. Sử dụng tinh dầu này để bôi trực tiếp lên chỗ bị thương. Trường hợp muốn ngăn ngừa muỗi thì bôi dầu vào những nơi muỗi hay trú ngụ trong nhà. Nếu không có tinh dầu thì cũng có thể thay thế bằng lá tươi giã nát rồi vắt lấy nước và bôi ngoài da.

6. Bài thuốc chữa căng cơ do vận động nhiều

• Chuẩn bị: 20g lá màng tang, 4g bạc hà, 4g hương phụ, 20g ngũ gia bì gai, 16g tiên mao (các nguyên liệu đều ở dạng tươi).

• Thực hiện: Đem rửa sạch các vị thuốc rồi cho hết vào cối giã nhuyễn. Thêm 1 ít rượu trắng vào rồi dùng bó trực tiếp lên vị trí tổn thương. Dùng gạc băng lại trong 3 giờ, mỗi ngày thay thuốc 1 lần.

7. Bài thuốc chữa tỳ vị kém, đầy bụng, tiêu hóa kém

• Chuẩn bị: 10g quả màng tang, 5g gừng tươi, 5g thủy xương bồ, 5g trần bì.

• Thực hiện: Các vị thuốc cho vào ấm sắc với 1 thăng nước trong 30 phút rồi uống trực tiếp. Ngày uống 1 lần duy trì liên tục trong 3 – 5 ngày.

8. Bài thuốc chữa viêm mũi dị ứng

• Chuẩn bị: 60g lá màng tang, 60g ngải cứu, 100g viễn chí.

• Thực hiện: Các dược liệu đem nấu với nước rồi pha ấm để làm nước tắm. Tắm nước thuốc này mỗi ngày 1 lần, duy trì trong 7 ngày liên tiếp.

Những thông tin về dược liệu màng tang mà bài viết đã tổng hợp chỉ có giá trị tham khảo. Việc sử dụng dược liệu sai cách hay không đúng trường hợp đều có thể phát sinh những vấn đề không mong muốn. Chính vì thế trước khi có ý định dùng, bạn cần hỏi ý kiến bác sĩ hoặc những người có chuyên môn để đảm bảo an toàn.