Trong không gian tĩnh lặng, tiếng viola vang lên qua từng nhịp kéo vĩ trầm ấm. Người nghệ sĩ chăm chú điều chỉnh từng vị trí ngón tay, lặp lại một nốt nhạc nhiều lần để đạt đến sắc độ hoàn hảo. Đó là hình ảnh quen thuộc của nghệ sĩ Nguyễn Nguyệt Thu – người đã dành cả cuộc đời theo đuổi sự tinh tế của âm thanh.
Ít ai biết, hành trình đến với viola của Nguyệt Thu bắt đầu từ rất sớm trong một gia đình giàu truyền thống âm nhạc tại Hà Nội. Cha cô – Nhà giáo Ưu tú Nguyễn Văn Thưởng – là người đặt nền móng cho bộ môn viola tại Nhạc viện Hà Nội, đồng thời thuộc thế hệ đầu tiên được Nhà nước cử đi đào tạo chuyên sâu từ năm 1959 với sứ mệnh phát triển lĩnh vực này tại Việt Nam.
Tiếp xúc với âm nhạc từ nhỏ, Nguyệt Thu theo học violin tại Nhạc viện Hà Nội trước khi chuyển hướng sang viola theo định hướng của gia đình. Những năm tháng tuổi thơ gắn liền với việc luyện tập nghiêm ngặt đã từng khiến cô cảm thấy thiệt thòi so với bạn bè đồng trang lứa. Tuy nhiên, bước ngoặt nhận thức đến khi cô theo dõi Thế vận hội năm 1980 tại Nga. Hình ảnh lá cờ quốc gia tung bay trên bục vinh quang đã khơi dậy trong cô khát vọng cống hiến và mang vinh dự về cho Tổ quốc.
Năm 1989, Nguyệt Thu nhận học bổng sang Nga, theo học tại Học viện Âm nhạc quốc gia Gnessin (Moskva). Một thập kỷ sau, cô tốt nghiệp thủ khoa chuyên ngành viola tại Nhạc viện Tchaikovsky – một trong những cơ sở đào tạo âm nhạc hàng đầu thế giới. Trong quá trình học tập và biểu diễn, nữ nghệ sĩ đã giành ba giải thưởng quốc tế, trong đó có giải thưởng cho phần trình diễn xuất sắc tác phẩm của J.C. Bach tại một cuộc thi viola quốc tế ở Anh.
Từ nền tảng học thuật vững chắc, Nguyệt Thu từng bước khẳng định vị thế trên sân khấu quốc tế. Cô trở thành bè trưởng viola của Dàn nhạc thính phòng quốc tế XXI và tham gia biểu diễn tại 53 quốc gia. Theo nữ nghệ sĩ, động lực lớn nhất để theo đuổi nghệ thuật không chỉ xuất phát từ đam mê cá nhân mà còn từ trách nhiệm với gia đình và quê hương.
Hành trình làm mẹ đơn thân của một đứa trẻ tự kỷ
Bên cạnh sự nghiệp nghệ thuật, cuộc sống cá nhân của Nguyệt Thu cũng trải qua nhiều biến cố. Sau khi lập gia đình và sinh con tại nước ngoài, cuộc hôn nhân của cô tan vỡ khi con trai mới một tuổi, buộc cô phải một mình gánh vác trách nhiệm làm mẹ nơi đất khách.
Những khó khăn chồng chất khi cô nhận ra con có những biểu hiện khác biệt về phát triển: chậm nói, hạn chế tương tác và có những phản ứng cảm xúc đặc thù. Khi con bước vào tuổi mẫu giáo, cậu bé được chẩn đoán mắc hội chứng tự kỷ – thời điểm mà thông tin và phương pháp hỗ trợ còn rất hạn chế.
“Đó là cú sốc lớn. Tôi từng nghĩ chỉ cần cố gắng là có thể ‘chữa khỏi’. Nhưng thực tế, đây là một hội chứng cần học cách đồng hành suốt đời”, nữ nghệ sĩ chia sẻ.
Âm nhạc – liệu pháp chữa lành từ trải nghiệm cá nhân
Trong quá trình chăm sóc con, Nguyệt Thu nhận thấy âm nhạc có tác động tích cực đến trạng thái tâm lý của trẻ. Những giai điệu không lời giúp con giảm căng thẳng, ổn định cảm xúc và tăng khả năng tập trung.
Từ quan sát thực tế, cô nhận ra viola – với âm thanh trầm ấm, gần với tần số giọng nói con người – có khả năng tạo kết nối sâu sắc hơn với cảm xúc. Đây cũng là nền tảng để cô nghiên cứu, thử nghiệm và phát triển phương pháp ứng dụng âm nhạc trong hỗ trợ trẻ tự kỷ.
Sau 26 năm sinh sống và làm việc ở nước ngoài, Nguyệt Thu quyết định trở về Việt Nam, thành lập mô hình giáo dục và trị liệu bằng âm nhạc. Với cô, việc chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ các gia đình có con mắc hội chứng tự kỷ là một sứ mệnh cá nhân.
Mang âm nhạc vào bệnh viện và hành trình từ nghệ sĩ đến bệnh nhân
Không dừng lại ở giảng dạy, Nguyệt Thu còn đưa âm nhạc vào môi trường bệnh viện như một liệu pháp hỗ trợ tinh thần. Cô đã tổ chức các hoạt động biểu diễn tại nhiều cơ sở y tế như Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Ung Bướu và Bệnh viện Phục hồi chức năng, với mong muốn xoa dịu áp lực cho cả bệnh nhân lẫn đội ngũ y tế.
Tuy nhiên, chính cô cũng trải qua biến cố sức khỏe nghiêm trọng khi được chẩn đoán mắc nhiều bệnh lý như tiểu đường, tăng huyết áp, tràn dịch màng phổi và suy tim nặng, với chức năng tim suy giảm chỉ còn khoảng một phần ba. Trải nghiệm trở thành bệnh nhân giúp nữ nghệ sĩ thấu hiểu sâu sắc hơn những áp lực mà người bệnh và y bác sĩ phải đối mặt.
Từ đó, các hoạt động âm nhạc của cô trong bệnh viện càng mang ý nghĩa nhân văn rõ nét hơn. Đồng thời, Nguyệt Thu tiếp tục phát triển các dự án âm nhạc chữa lành trên nền tảng số, mở rộng khả năng tiếp cận đến cộng đồng.
Dù đang trong quá trình điều trị, nữ nghệ sĩ vẫn ấp ủ nhiều kế hoạch mới. Với cô, cây đàn không chỉ là công cụ biểu diễn mà còn là phương tiện lan tỏa sự bình an và hy vọng.
“Tôi tin rằng, khi còn có thể cống hiến, dù chỉ là một khoảnh khắc nhỏ mang lại sự nhẹ nhõm cho người khác, thì điều đó vẫn xứng đáng để tiếp tục”, Nguyễn Nguyệt Thu chia sẻ.a